Interview / K Magazine

K Magazine: Interview: Peter Solis Nery

ni Noel de Leon

Larawan ni Peter Solis Nery mula sa kanyang opisyal na website

Larawan ni Peter Solis Nery mula sa kanyang opisyal na website

Kapangahasan ang birtud ni Peter Solis Nery nang magsimula siyang seryosohin ang Panitikang Hiligaynon, tila malay siyang walang imposible sa taong palaging nag-aasam ng bago at hindi nawawalan ng pag-asa. Dahil sa maagang kapangahasan nito, tila mas maaga niyang nakita ang rason ng pagiging manunulat, hanggang sa unang dekada ng ikatlong siglo, naunawaan niyang kailangan niyang maging manunulat na mulat sa isyu at problema ng wika at panitikang nakagisnan.

Hindi naging madali ang pagsisimula ni Nery sa larang ng panitikang matagal ring itinuring na labas sa sentro, ang totoo niyan, tulad ng maraming manunulat, tila pagpasok sa butas ng karayom din ang dinaanan niya bago pa man marating sa mga sandaling ito ang tagumpay na inasam. Narito ang ilang punto ni Nery sa mga usapin tungkol sa Panitikang Hiligaynon at sa mga plano nito para sa pagpauswag pa ng Panitikan.

Kalatas: Sino si Peter Solis Nery (PSN) sa Panitikang Hiligaynon?

Nery: H’wag na nating sabihin na pangunahing manunulat ako sa panitikang Hiligaynon, pero hindi rin naman siguro kasinungalingan na sabihing mahalagang manunulat ako sa Hiligaynon. Pagkilala ng kaparis na mga manunulat: tsek! Mga papuri at parangal mula sa mga lehitimong pangkat: tsek! Mga librong naisulat at nailathala sa Hiligaynon: tsek! Mga pelikula sa Hiligaynon: tsek! Patuloy na nagsusulat: tsek! Malasakit sa wikang Hiligaynon at panitikan nito: tsek, tsek! Sa matapat na palagay ko, naghihikahos ang panitikang Hiligaynon kaya naman lalo akong nagsusumisigasig na sumulat sa wika. Wala naman talagang naglalathala ng panulatang Hiligaynon maliban sa kakapiranggot na mga magasin at dyaryo na kalakal, at hindi literatura, ang pangunahing dahilan. Tanong ko: sa nakaraang limang taon, maliban sa dalawang libro na nailimbag ko noong nakaraang taon, meron ba tayong limang aklat sa Hiligaynon na nailathala? Kung tama ang hinala ko na wala, o hindi aabot sa lima, hindi ba makatuwirang sabihing mahalagang manunulat ako dahil ako’y nakakapagsulat at nakakapaglimbag, at tunay ngang naghihikahos ang panitikang Hiligaynon?

Kalatas: Paano nagsimulang magsulat ang isang PSN, at paano siyang naging isang mahalagang bukal sa Panitikang Hiligaynon?

Nery: Kahit pa man noong Grade 3, nagsimula na akong magsulat ng mga tula ayon sa mga itinuro at nabasa kong mga haiku at cinquian. Naging patnugot ako ng mga pahayagang estudyante sa elementarya, haiskul, at maging sa kolehiyo. Wala talaga akong pormal na pagsasanay sa pagsulat. Basa lang ako nang basa, at kopya nang kopya ng istilo ng mga panulat na nagustuhan ko. Paano naging mahalagang bukal? Pwes, marahil dahil sa aking kapangahasan. Palibhasa’y walang pag-aaral at wala naman talagang nagturo o nagsanay, at sa palagay ko’y wala naman talagang nakataya o mawawala sa akin, pinasok ko ang mga kontrobersyal na pamamaraan: erotika, performance literature, self-publishing. Gawa lang ako nang gawa: sulat, limbag, sulat, panalo, sulat, tinda, hanggang hindi na maitanggi ng establisemento na manunulat nga ako.

Kalatas: Ano ang matitingkad na karanasan ni PSN sa Panitikang Hiligaynon?

Nery: Una, ang unang pagkapanalo sa Gawad Palanca: Unang Gantimpala para sa Maikling Kwento sa Hiligaynon. Nagbukas iyon ng pinto sa aking de-kalidad o pang-award na pagsulat. Pangalawa, ang pagkasulat ng sandaang erotikong sonetos sa Hiligaynon. Patunay iyon ng tunay na kapangahasan at pag-angat mula sa inaasahan ng mga tagasubaybay. Pangatlo, ang paglathala ang sandaang sonetos na ito. Pang-apat, ang makagawa ng pelikulang Hiligaynon mula sa nanalong sariling dulang-pampelikula. Palaging matingkad na karanasan ang pagsasanib ng literatura at pelikula. Panglima, ang kilalanin at pansinin ako ng American Council for the Teaching of Foreign Languages sa Amerika bilang dalubhasa ng wika dahil sa aking mga panulat sa Hiligaynon na matatagpuan sa internet.

Kalatas: Kilala si PSN bilang erotic writer mula sa kanyang mga binalaybay sa Hiligaynon, paano niya binibigyang paliwanag ang salitang erotika?

Nery: May tampo sa akin ang mga Ilonggo. Bitin daw ang mga erotikong panulat ko. Para sa akin, iyon ang mas erotiko, ang bitin. Parang maginoong-medyo-bastos. Hindi tahasan, hindi lantaran, hindi pornograpiko. Nakakatawag pansin lang, nakakapukaw ng damdamin, pero hindi nakakasuka.

Kalatas: Para sa mga batang nagsusulat sa Panitikang Hiligaynon, paano sila papayuhan ni PSN? Ano ang nakikitang paraan ni PSN upang mas makilala at mapag-usapan sa mas malawak na espasyo ang Panitikang Hiligaynon?

Nery: Bakit sa pakiramdam ko, wala akong karapatang magpayo? Haha! Wala akong maipapayo, pero mayroon akong hamon: Maglathala kayo! Marami kasing gustong magsulat, marami ring nagmamagaling, marami ring nagsusulat ngunit walang tiwala sa mga sinusulat nila, ang tanong ko, nasaan ang mga naisulat nila? Nasaan sila? Pagkatapos maitala sa Palanca Awards Hall of Fame noong nakaraang taon (2012), itinatag ko ang Peter Solis Nery Foundation for Hiligaynon Literature and the Arts. Ang mga programa at proyekto nito ay naghahangad na mapaunlad at mapatingkad ng Panitikang Hiligaynon. Dasal kong samahan at sabayan ako ng mga manunulat sa Hiligaynon sa paglalakbay ng aking Foundation, subalit kung bibiguin nila ako, patuloy lang ako kahit nag-iisa sa pagsasakatuparan ng mga adhikain at misyon ng Foundation.

Kalatas: Paano ni PSN gustong makilala bilang manunulat?

Nery: Bilang manunulat na may malaking malasakit sa panitikang Hiligaynon, na naglaan ng sariling panahon [dahil hindi pagsusulat ang kanyang kabuhayan at propesyon] sa pagsulong ng Hiligaynon sa mga unang dekada ng ikatlong milenyo.

Kalatas: Nakatikim na ba ng rejection slips ang isang PSN? At paano niya ito hinarap?

Nery: Oo naman, lalo na noong nagsisimula pa lang ako. Paano hinarap? Syempre, umiyak, umatungal, hindi kumakain ng tatlong araw! Pero, lahat naman lumilipas. Kung meron man akong natutunan sa mga rejection slips, ito lang iyon: iba-iba at pabago-bago ang panlasa ng mga tagalimbag, patnugot, at hurado.

Kalatas: Alam ng marami na naging pangunahing impluwensya ni PSN si Dr. Leoncio P. Deriada sa panulat nito nung nagsisimula pa lamang ito, maliban rito, sino pa ang naging impluwensya ni PSN sa pagpapatuloy nito bilang manunulat?

Nery: Linawin lang natin na ang impluwensya ni Deriada ay ang pagsusog sa akin na patuloy na magsulat. Hindi kailanman na impluwensyahan ng istilo ni Deriada ang aking pagsusulat. Ang mga babaeng manunulat sa Panahong Heian ng Hapon ang may malaking impluwensya sa sensibilidad ng panulat ko. Sa kasalukuyan, malaking impluwensya sa akin ang mga kapwa manunulat ko. Importante sa akin ang inggit. Kasi, kapag may nabasa akong maganda, gusto kong mahigitan iyon.

Kalatas: Sino-sino ang kontemporaneo ni PSN sa pagsusulat sa Hiligaynon?

Nery: Ang mga maituturing kong mahalagang kontemporaneong nakapaglatha ng mga aklat sa Hiligaynon ay sina Alicia Gonzales at Felino Garcia. Pero dahil patuloy akong nagsusulat, kontemporaneo na rin ang turing ko sa mga bagong manunulat sa Hiligaynon katulad ni Jesus Insilada, at ang mga Hiligaynon bloggers tulad nina Edgar Siscar at Gil Camporazo.

Kalatas: Sa palagay ni PSN, kailangan bang kukuha ng kursong malikhaing pagsulat o sumailalim sa palihan ang nagsisimulang manunulat? Bakit?

Nery: Dahil hindi ako sumailalim sa mga palihan o kumuha ng kurso sa malikhaing pagsulat, palagay ko’y kailangan. Haha! Iyon ay kung ayaw ng manunulat na makaramdam ng pagkainsekyur na patuloy kong nararamdaman sa kabila ng mga papuri at parangal. Pero dapat ba talaga? Uulitin ko, wala akong kursong malikhaing pagsulat at hindi ako panatiko ng mga palihan sa pagsulat, pero nasaan ako ngayon?

Kalatas: Bakit mukhang mahalaga para kay PSN ang patimpalak Palanca? Paano ito nakatulong sa kanya upang makilala bilang manunulat?

Nery: Ipokrito ang Pilipinong manunulat na walang paghangad ng Gawad Palanca. Ang Palanca lang kasi ang may natatanging mahaba at maalalay na kasaysayan sa pagtaguyod ng mahalagang literatura ng bansa. May awtomatik na pagkilala sa mga manunulat na nanalo ng Palanca dahil na rin marahil ito na ang pinakatanyag na pagkilala mula sa kalipunan o sektor ng mga kaparis na manunulat.

Kalatas: Ano ang opinyon ni PSN sa usaping self-publishing o independent publishing, at o e-publishing na nagkakaroon na ngayon ng puwang sa mundo ng panitikan at mundo ng publishing?

Nery: Sulong, self-publishing! Dahil sa mga pagbabago sa teknolohiya ng pakipagtalastasan katulad ng internet, mas madali na ngayon ang maglathala ng mga akda. Pwede na ngang maglatha ng basura! Sa Facebook na lang halimbawa, hindi na mapigilan ang paglatha ng mga walang-kwentang impormasyon tungkol sa inalmusal o sinuka ni Domingo Rodriguez. Sino si Domingo Rodriguez? Mismo ang punto ko! Siya ay sinuman o walang-sinuman. Ngayon, kung pwedeng abusahin ang teknolohiya para maglatha ng basura, bakit hindi natin ito pagsamantalahan para paunlarin ang panitikan? Hindi na ako naniniwala sa tradisyunal na palimbagan katulad ng tradisyunal na sistemang studio sa paggawa ng pelikula. Uso na ngayon ang indie, at sinumang makahawak ng kamera o celfon na may kamera, pwede nang maging litratista o tagagawa ng pelikula. Kung ayaw mo ng rejection slip, aba, magself-publish ka! Kung na-reject ka, aba, magself-publish ka! Summa-total, kung talagang may halaga ang sinulat mo, may tatangkilik dito. Iyon lang, sa self-publishing, dapat mong ihanda ang iyong sarili sa posibilidad na lalangawin ang nailathala mo. Kapag nagkataon, dobleng dagok iyon: wala ngang gusto magbasa sa iyo, talo pa ang negosyo mo. Kaya para sa akin, kailangan munang makilala ka, at maging “brand” ang pangalan mo. Bakit may lakas ng loob akong mag-self publish? Dahil dumaan ako sa maraming taon ng pagsusulat hanggang sa makilala, dahil may mga napanalunan ako sa Palanca at iba pang patimpalak sa pagsulat, dahil may kilala akong sandaan at isang tao na handang bumili ng mga libro ko, dahil may malaking tiwala ako sa mga isinusulat ko, at higit sa lahat, dahil kaya ko at handa na akong tumanggap ng pagkatalo ng puhunan, kung magyari man.

Kalatas: Ano ang rason kung paano at bakit naisipan mo ang PSN Foundation? Ano ang mga planong dapat asahan sa PSN Foundation ngayong 2013 at/o sa mga susunod pang taon?

Nery: Marahil dahil sa pagtuntong ko sa edad na kwarenta, naalala kong hindi na ako bata, na kailangan ko nang magsimulang mag-isip ng makabuluhang maipapamana sa mga susunod na salinlahi. Malaking pananda sa buhay ko ang pagkatalaga ko sa Hall of Fame ng Gawad Palanca, at utang ko iyon sa literatura kaya naisip kong magbalik-alay. Alam ko kung gaano kahirap ang mga manunulat at mga alagad ng sining sa Pilipinas kaya ko itinatag ang The Peter Solis Nery Foundation for Hiligaynon Literature and the Arts na naglalayong magbigay ng tulong, kalinga at pag-alalay sa kanila. Ngunit dahil nagsisimula pa lang tayo, at wala pang limpak-limpak na salapi ang Foundation, mapili muna ang Foundation sa mga proyektong masusuportahan nito. Naniniwala ako na kung de-kalidad ang mga proyektong maisasagawa at maisakatuparan ng Foundation, hindi malayong makakakuha din ito ng suporta at pagtaguyod ng publiko. Sa unang sandaang araw ng Foundation, dalawang libro sa panitikang Hiligaynon ang nailathala sa tulong nito: isang koleksyon ng mga tula at isang kalipunan ng mga maikling kwento. Naglunsad din ang Foundation ng isang patimpalak sa pagsulat ng maikling kwento sa Hiligaynon para sa 2013, at sisimulan na rin ang proyekto sa pagbuo ng talatinginan. Isang malaking hamon ang diksiyunaryo sa Hiligaynon, subalit magsisimula kami sa isang edisyon ng klasikong Hiligaynon na maaaring palaguin at dagdagan ng kontemporaneo at panlansangan na Hiligaynon sa mga susunod pang mga taon. Ang sinabi ko lang, mapili sa ngayon ang Foundation sa proyektong susuportahan nito, subalit nanatili kaming bukas para sa mga mungkahi at panukala. Nais lang ng Foundation na maging makabuluhan at masinop sa paggugol ng kakaunting puhunan nito. Palagay ko naman, iyon ay tunay na makatuwiran.

Si Noel de Leon ay estudyante ng Master of Education Major in Filipino sa Unibersidad ng Pilipinas sa Visayas. Tubong Guimaras, nagsusulat sa Filipino at Hiligaynon, at nakapagsalita na rin sa mga pambansang kumperensya. Maaari siyang makontak sa ngdleon@yahoo.com

Advertisements

One thought on “K Magazine: Interview: Peter Solis Nery

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s